เราเข้าใกล้ยุคอวสานเกมแผ่นหรือยัง ?

หากย้อนกลับไปเมื่อ 10-20 ปีก่อน การจะซื้อเกมใหม่สักเกมก็คงหมายถึงการเดินทางไปที่ “ร้านเกม” หยิบกล่องเกมบนชั้น จ่ายเงิน แล้วกลับบ้านมาแกะซีลแผ่นด้วยความตื่นเต้น 

แต่ในปี 2026 นี้ ดูเหมือนว่าภาพเหล่านั้นกำลังใกล้จะกลายเป็นแค่ความทรงจำเสียแล้ว เพราะวงการเกมกำลังเดินหน้าเข้าสู่ยุค Digital แบบเต็มตัว และ “เกมแผ่น” ก็ดูเหมือนกำลังจะถูกลืมและลดบทบาทลงไปเรื่อย ๆ 

การเปิดตัวเกมหลายเกมในช่วงหลัง ไม่ว่าจะเป็นการขายแบบ Digital Only หรือแม้แต่ “กล่องที่ไม่มีแผ่น แต่มีเพียงโค้ดดาวน์โหลด” และล่าสุดอภิมหาผลงานเกมของโลกอย่าง GTA VI ก็ประกาศวางขายกล่องที่ ไม่มีแผ่นอยู่ข้างใน ก็กลายเป็นสัญญาณอีกครั้งว่าวันอวสานของแผ่นเกมอาจกำลังขยับใกล้เข้ามามากขึ้นเรื่อย ๆ

เกมแผ่นกำลังหายไป เพราะค่ายเกมไม่อยากขาย?

พูดกันตามความเป็นจริง ตัวเลขชี้ชัดว่า “ผู้บริโภค” เสพเกมแผ่นน้อยลงเรื่อย ๆ แต่ก่อนจะไปถึงเหตุผลข้อนั้น เรามาดูกันก่อนว่า ทำไม ทำไม และ ทำไม ผู้จัดจำหน่ายเกมถึงอยากขายเกมแบบไม่มีแผ่นมากกว่า . . . . 

ซึ่งเหตุผลก็เรียบง่ายและไม่มีอะไรสลับซับซ้อน เพราะเกมแบบ Digital ทำกำไรให้ผู้จัดจำหน่ายมากกว่าแทบทุกด้าน

ย้อนเวลากลับไป 13 ปี ตอน PlayStation 4 และ Xbox One เปิดตัวกันครั้งแรก ฝั่ง Xbox โดนหมัดแรกเข้ากลางหน้าหลังประกาศว่า “แผ่นเกม” Xbox ต้องมีการตรวจสอบ DRM ทุก 24 ชั่วโมง เพื่อป้องกันการขายแผ่นมือสองหรือการให้เพื่อนยืมแผ่นเกมไปเล่น

แน่นอนว่า PlayStation 4 ตอบกลับด้วยวิดีโอในตำนานกับการแบ่งเกมให้เพื่อนแบบง่าย ๆ และสุดท้าย Xbox ก็ยอมถอยแก้ไขแผนการดังกล่าว 

ตั้งแต่วินาทีที่ Xbox ประกาศแผนการในตอนนั้น เราก็รับรู้ได้ทันทีว่าผู้จัดจำหน่ายเกมวางแผนหาทางควบคุม “สิทธิ” ในการเล่นเกมให้ไม่มีอิสระเสรีแบบเดิมอีกต่อไป 

กาลเวลาล่วงเลยผ่านมา 13 ปี สุดท้ายทุกวันนี้ทุกค่ายลงความเห็นตรงกันหมด และหาทางเข้าจัดการสิทธิในการแบ่งปันหรือขายเกมมือสองในหมู่ผู้เล่นไม่ทางใดก็ทางหนึ่ง จนหลายคนเชื่อมั่นว่า Console ในยุคหน้าอาจไม่มี “ตัวอ่านแผ่นเกม” อีกต่อไปด้วยซ้ำ

เพราะอะไรทำไมใคร ๆ ก็ไม่อยากขายเกมแผ่น ก็เพราะเมื่อขายเกมแบบแผ่น ผู้จัดจำหน่ายต้องรับต้นทุนจำนวนมาก เช่น ผลิตแผ่น Blu-ray หรือ Cartridge ตลับเกม ผลิตกล่อง คู่มือ และแพ็กเกจ มีค่าขนส่ง มีค่ากระจายสินค้า ยังไม่รวมส่วนแบ่งให้ร้านค้าปลีก และแน่นอนความเสี่ยงจากสินค้าค้างสต๊อก

ทั้งหมดล้วนเป็นสารพัดรายจ่ายที่ถูกแอดออนเพิ่มเข้ามา ในขณะที่เกมแบบ Digital แทบไม่มีต้นทุนเหล่านี้ หลังอัปโหลดไฟล์เสร็จ ทุกการขายคือการสร้างรายได้โดยตรง โดยเหลือเพียงส่วนแบ่ง 30% ให้แพลตฟอร์มอย่าง PlayStation Store, Xbox Store หรือ Steam เท่านั้น

ยิ่งไปกว่านั้น เกม Digital ยังทำให้ผู้จัดจำหน่ายควบคุมราคาได้แบบเบ็ดเสร็จ ไม่ต้องแข่งขันกับร้านค้าปลีกที่อาจลดราคาหรือมีตลาดมือสองเข้ามาแย่งยอดขาย

ยังไม่รวมถึงการที่เกมปัจจุบันมีขนาดใหญ่ขึ้นเรื่อย ๆ… เกมอย่าง Final Fantasy VII Rebirth มีแผ่นเล่นและแผ่นติดตั้งแยกกัน ซึ่งจุดนี้บางคนก็มองว่าหรือต่อไปเราอาจจะเหลือแค่แผ่นสำหรับใช้เล่นอย่างเดียวแล้วโหลดตัวเกมโดยตรงกันแทน

การเปลี่ยนแปลงของตลาด

ช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมา เราเริ่มเห็นเกม AAA หลายเกมลดความสำคัญของเกมแผ่นลงอย่างชัดเจนเลย

Kunitsu-Gami: Path of the Goddess ของ Capcom เปิดตัวแบบ Digital Only บนหลายแพลตฟอร์ม แม้ Capcom จะยืนยันว่าบริษัทยังไม่เลิกทำเกมแผ่นทั้งหมดก็ตาม

เกมอินดี้และเกมขนาดกลางจำนวนมากเลือกวางจำหน่ายเฉพาะแบบ Digital ตั้งแต่วันแรก เพราะลดต้นทุนได้มหาศาล ในฝั่งเกมอินดี้อาจจะเป็นเรื่องปกติ แต่เกมทุนขนาดกลางมากขึ้นเรื่อย ๆ ก็เริ่มไม่วางขายแผ่นกันแล้วหรือวางขายแบบแผ่นในภายหลังเพื่อควบคุมยอดจำหน่ายจริงและต้นทุน

Grand Theft Auto VI จำหน่ายเป็น “กล่องพร้อมโค้ดดาวน์โหลด” โดยไม่มีแผ่นเกมอยู่ภายใน กลายเป็นประเด็นถกเถียงอย่างมากในวงการ

แม้จะยังมี Collector’s Edition หรือเวอร์ชันพิเศษสำหรับนักสะสม แต่ทิศทางโดยรวมคือ เกมแผ่นกำลังกลายเป็นสินค้าสำหรับคนกลุ่มเล็กมากขึ้น

Nintendo Switch 2 กับ “สินค้า” ใหม่อย่าง Game-Key Card

ฝั่งปู่นินก็มีสินค้าที่ออกมาตอบโจทย์การลดต้นทุน ซึ่งก็คือ Game Key Card โดยภายนอกมันดูเหมือนตลับเกมปกติ สามารถนำไปขายต่อ แลกเปลี่ยน หรือยืมกันได้เหมือนเดิม แต่ภายในไม่มีข้อมูลเกมอยู่ โดยสิ่งที่อยู่ในตลับคือ “กุญแจ” สำหรับปลดล็อกสิทธิ์ดาวน์โหลดเกมจากเซิร์ฟเวอร์ของ Nintendo เท่านั้น

เมื่อเสียบตลับครั้งแรก เครื่องจะดาวน์โหลดข้อมูลเกมทั้งหมดจากอินเทอร์เน็ต และหลังจากติดตั้งเสร็จ ผู้เล่นยังต้องเสียบตลับไว้ทุกครั้งที่ต้องการเล่น เปรียบเสมือนการใช้ตลับเป็นกุญแจยืนยันสิทธิ์

เอาเข้าจริงแล้ว Game-Key Card ถือเป็นจุดกึ่งกลางระหว่างสื่อแผ่นเกมแบบดั้งเดิมกับสื่อ Digital สมัยใหม่ที่ลงตัวพอสมควร กล่าวคือมันมีข้อดีดั้งเดิมของแผ่นเกม แต่ตัดทิ้งในส่วนของการใส่ข้อมูลลงไปในแผ่น

ฝั่ง Nintendo ได้ประหยัดค่าใช้จ่าย ส่วนคนสะสมยังรู้สึกถึงการมีมูลค่าของ “เกมกล่อง” แบบดั้งเดิม แม้หลายคนเองจะรู้สึกว่า Game-Key Card จะไม่ใช่แผ่นเกมหรือตลับเกมเพียว ๆ จริงในความรู้สึกเดิม แต่อย่างน้อยมันก็ยังมีวัตถุที่จับต้องได้มากกว่า “กระดาษ CD-Key” ที่หลายเกมเช่น GTA VI กำลังจะทำมาขาย

ตัวเลขชี้คนเล่นหันไปซื้อเกมแบบ Digital 

ผู้เขียนเกริ่นมาเนิ่นนาน จนเรามาถึงเหตุผลและหลักฐานจริง ๆ ว่าทำไม “เกมแผ่น” ถึงได้มีความสำคัญน้อยลง

สาเหตุสำคัญก็คือพฤติกรรมของผู้เล่นที่เปลี่ยนไปจากอดีตนั่นเอง ไม่ใช่แค่เรื่องการลดต้นทุนอย่างเดียว

ข้อมูลจาก Sony ระบุว่า เกมบน PlayStation กว่า 70% ถูกซื้อผ่านระบบ Digital ตั้งแต่ปีงบประมาณ 2024 และในบางไตรมาสสัดส่วนนี้สูงถึง 77% เหลือยอดขายแบบแผ่นเพียงประมาณ 23-30% เท่านั้น

ส่วนในยุโรป รายได้จากการซื้อเกมกว่า 90% มาจากช่องทาง Digital ขณะที่ยอดขายเกมแผ่นเหลือเพียงประมาณ 10% ของตลาดทั้งหมด

ในสหรัฐฯ ยอดใช้จ่ายกับเกมแผ่นในปี 2024 ลดลงมากกว่าครึ่งเมื่อเทียบกับปี 2021 และหากเทียบกับจุดสูงสุดในปี 2008 เท่ากับว่ายอดการใช้เงินซื้อจ่ายกับเกมแผ่นลดลงไปแล้ว 85%

จากตัวเลขเหล่านี้ สรุปง่าย ๆ ว่าในช่วงเกือบ 20 ปีที่ผ่านมา ตลาดเกมแผ่นได้ “ถูกลบ” หายไปจนเกือบหมดแล้วเป็นที่เรียบร้อย แน่นอนว่ายังมีนักสะสมและเกมเมอร์บางส่วนที่ยังรักแผ่นเกมแบบดั้งเดิมอยู่ แต่กลุ่มคนเหล่านี้มีอัตราส่วนที่น้อยมาก ๆ ของตลาดเกมโดยรวม

ทั้งหมดนี้มันสะท้อนให้เห็นว่า แม้เกมแผ่นจะยังไม่หายไป แต่ตลาดหลักได้เปลี่ยนไปอยู่บนระดับ Digital กันหมดแล้ว

เราตีให้แบบเหลือ ๆ เอายอดของ PlayStation ในปีล่าสุดเป็นหลัก เท่ากับว่าในเกมเมอร์ 10 คน มี 3 คนเท่านั้นที่ซื้อเกมแบบแผ่น ส่วนอีก 7 คนก็คือซื้อเกมแบบ Digital แทน

แล้วทำไมคนเล่นถึงเลือก Digital มากขึ้น?

แน่นอนว่าเหตุผลด้านความสะดวกสบายก็ยืนมานอนมาเป็นอันดับแรก รวมไปถึงการเติบโตของ STEAM และร้านค้า Store ออนไลน์ของบริษัทเกมที่มีความสะดวกมากขึ้น แถมยังมีการลดราคาตามเทศกาลต่าง ๆ 

หรือ “เครื่องเกม” บางรุ่นสมัยนี้ก็รองรับแต่เกมแบบ Digital อย่างเดียวเสียด้วยซ้ำ ก็เลยไม่น่าแปลกใจที่ตลาดเกม Digital จะเติบโตขึ้นแบบต่อเนื่องและกินส่วนแบ่งทางตลาดของเกมแผ่นแบบดั้งเดิมไปจนเกือบหมด

อย่างน้อยตลาด Collector Edition ยังไปต่อ

ไม่รู้นับเป็นข่าวดีสำหรับคนชอบเก็บแผ่นได้รึเปล่า แต่ก็ขอหยิบยกข้อมูลมาพูดคุยในหัวเรื่องที่เกี่ยวข้องกัน เพราะในขณะที่ตลาดเกมธรรมดาหดตัวลงเรื่อย ๆ แต่ตลาดเกมใน Version พิเศษหรือ Collector Edition กลับ “เติบโต” ขึ้นมาแทน

สินค้ากล่องเกมราคาแพงพิเศษที่มาพร้อมของสะสมที่น่าสนใจเหล่านี้ ขึ้นมาแทนที่เป็น 5 – 15% ของคนซื้อแผ่นเกม 

ในขณะที่ชุดสะสมเหล่านี้บางชุด “ไม่มี” แผ่นเกมมาในกล่องเหมือนกันกับใน Version ธรรมดา แต่ด้วยมูลค่าทางจิตใจและความเป็นสินค้าระดับพรีเมียมก็ได้ทำให้มันเป็นที่ต้องการของตลาดอยู่เสมอ 

ผู้บริหารหลายค่ายถึงกับออกปากว่าตลาด CE จะไม่มีวันตาย เพราะสำหรับนักสะสมตัวจริงนั้น กลุ่มคนเหล่านี้มีพฤติกรรมการซื้อที่แตกต่างจากผู้บริโภคทั่วไปแบบชัดเจน

แม้จะไม่มีการผลิตสินค้าระดับ CE ให้เยอะขึ้น แต่ Margin หรือกำไรต่อชุดมีแต่จะสูงขึ้นเรื่อย ๆ ขณะเดียวกันเราจะเห็นว่าสินค้าเหล่านี้เปิดจองปุ๊บก็หมดปั๊บแทบจะทันที ล้อกันไปถึงจุดเด่นข้อต่อไปก็คือมันกลายเป็นสินค้าที่มีมูลค่า “เพิ่ม” เมื่อเวลาผ่านไป ซึ่งก็ไปเจอกับปัญหาใหม่อย่างการ Resell กันแทน

คนชอบเก็บช้ำ แต่คนทำกำไรเพิ่ม

วนกลับมาในชื่อบทความของเรากันอีกรอบ จะเห็นได้ว่าสุดท้ายแล้วการเปลี่ยนแปลงทั้งหมดนี้สะท้อนพฤติกรรมที่เปลี่ยนไปของ “คนซื้อเกม” แต่คนรับผลประโยชน์ก็คือค่ายเกมแบบเต็ม ๆ 

ต้นทุนต่ำลง กำไรต่อชุดสูงขึ้น ควบคุมราคาง่าย ไม่มีตลาดมือสอง ขาย DLC และ Microtransaction ได้สะดวก 

แต่ฝั่งคนรักเกมแบบดั้งเดิมก็เจ็บช้ำกันไป เพราะไม่มีแผ่นให้สะสม ขายต่อไม่ได้ ให้เพื่อนยืมไม่ได้

ยังไม่ต้องพูดถึงความน่าจะเป็นในบางเกมที่หาก Store ปิดให้บริการในอนาคต เกมบางเกมอาจหายไปตลอดกาล และไม่ต้องก้าวเท้าเข้าไปพูดถึงในแง่สิทธิความเป็นเจ้าของเกมที่ลดลง  เพราะทุกวันนี้สิ่งที่เราซื้อ ๆ กันคือ “สิทธิ์การใช้งาน” ไม่ใช่ “ตัวเกมเต็ม” อีกต่อไป

แถมยังมีประเด็นเรื่อง Game Preservation หรือการอนุรักษ์เกม ที่ถูกพูดถึงอย่างมากในช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมา โดยฝั่งนักอนุรักษ์เกมหลายฝ่ายกังวลว่า หากทุกเกมกลายเป็น Digital กันหมด วันหนึ่งเกมจำนวนมากอาจไม่สามารถเข้าถึงและสูญหายไปตลอดกาล

เกมแผ่นจะหายไปเลยหรือไม่?

ส่วนตัวเราคิดว่าจะยังไม่ใช่ในเร็ว ๆ นี้แน่ เพราะถึงหลายบริษัทจะผลักดันการขายเกมแบบ Digital มากขึ้น แต่ยังมีฐานผู้เล่นจำนวนหนึ่งที่ต้องการเกมแผ่นกันอยู่ (แม้จะเป็นส่วนน้อยแล้วก็ตาม)

เรายังมีนักสะสม ที่ไม่ได้อยากได้เกมชุด CE แต่สะสมแผ่นเกมธรรมดา ยังมีตลาดสำหรับคนที่เน้นการซื้อมาเล่นแล้วต้องการขายต่อ มีคนที่มีปัญหาการเข้าถึงอินเตอร์เน็ตที่อาจยังต้องการเล่นเกมที่มีแผ่นซื้อมาเล่นได้เลยเท่านั้น

และที่ขาดไม่ได้ก็คือตลาดของ Nintendo ที่ยังมีสัดส่วนยอดขายเกมแบบแผ่นสูงกว่าคู่แข่งหลายเท่าในหลาย ๆ ภูมิภาค

แม้แต่ค่ายเกมอย่าง Capcom หรือค่ายอื่น ๆ เองก็ยืนยันต่อผู้ถือหุ้นว่ายังไม่มีแผนเลิกผลิตเกมแผ่น เพราะยังมีผู้บริโภคจำนวนมากที่ต้องการอยู่ 

แผ่นเกมยังไม่ถึงกาลอวสาน แต่เริ่มถูกลดความสำคัญลงเรื่อย ๆ

อนาคตของวงการเกมอาจจะยังไม่เดินไปถึงคำว่า “อวสาน” แบบสิ้นเชิงสำหรับแผ่นเกมดั้งเดิม 

แต่เกมแผ่นกำลังเปลี่ยนสถานะจาก สินค้าหลัก ไปเป็น สินค้าสำหรับนักสะสมแทน และความสำคัญก็ถูกลดทอนลงไปเรื่อย ๆ 

สำหรับผู้จัดจำหน่าย การขายเกมแบบ Digital คือโมเดลธุรกิจที่ให้กำไรสูงกว่า ควบคุมตลาดได้ง่ายกว่า และสอดคล้องกับพฤติกรรมของผู้เล่นยุคใหม่ 

ส่วนสำหรับนักสะสม แม้จะยังมีเกมแผ่นให้ซื้ออยู่ แต่ก็ต้องทำใจว่าเกมใหม่ ๆ โดยเฉพาะ “เกมดัง” จะมีแผ่นเต็มให้ซื้อหาน้อยลงไปเรื่อย ๆ 

ถ้าดูทิศทางในตลาด เราก็อาจจะพอสรุปแบบง่าย ๆ ได้ว่า สุดท้ายเกมแผ่นอาจจะกลายเป็นของสะสมเฉพาะกลุ่มเหมือนแผ่นเสียงหรือซีดีเพลงนั่นเอง